თანკბილვის დარღვევა ბავშვებში – მიზეზები, სიმპტომები და ორთოდონტის რეკომენდაციები
თანკბილვის პათოლოგიები თანამედროვე სტომატოლოგიაში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მიზეზია, რის გამოც ბავშვები და ზრდასრულები ექიმს მიმართავენ. ცხოვრების სტილი, ჩვევები, კვება და ბავშვობის ასაკში ყბა-სახის განვითარების თავისებურებები ხშირად ქმნის ისეთ პირობებს, რომლებიც კბილების სწორ განლაგებას არღვევს. სწორედ ამიტომ დღეს ორთოდონტიული შეფასება არა მხოლოდ ესთეტიკური სურვილია, არამედ ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი ნაწილი და ხარისხიანი ცხოვრების აუცილებელი პირობაა.
რა არის თანკბილვა?
სწორი თანკბილვა ნიშნავს, რომ ზედა და ქვედა კბილები ერთმანეთს ბუნებრივად, მჭიდროდ ებმება. ზედა, წინა კბილები ქვედებს მხოლოდ მცირედ ფარავს (2–4 მმ), გვერდითა კბილები კი მოძრაობისას, ღეჭვისა და საუბრისას ხვდება ერთმანეთს.
არასწორი თანკბილვა კი ცვლის როგორც ღიმილს, ისე – გავლენას ახდენს სუნთქვაზე, ყბა-სახის სისტემაზე, სიმეტრიაზე, მეტყველებასა და საერთო ჯანმრთელობაზე.
ექიმი-ორთოდონტი ნინა არუთინოვა განმარტავს, რომ თანკბილვის ანომალიების ჩამოყალიბებას სხვადასხვა მიზეზი აქვს, თუმცა ორი მათგანი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:
- გენეტიკური ფაქტორი – ექიმის თქმით, გენეტიკა თანკბილვის პათოლოგიების დაახლოებით 80%-ს განსაზღვრავს. ეს ნიშნავს, რომ ბავშვი ხშირად უკვე მემკვიდრეობით იღებს ყბების ფორმასა და განვითარების თავისებურებებს;
- გარეგანი ფაქტორები – ბავშვებში ერთ-ერთი ყველაზე არასასურველი ჩვევა არის პირით სუნთქვა, რომელიც დროთა განმავლობაში ცვლის კბილების წყობას, სახის ფორმასა და ზოგად ჯანმრთელობასაც.
ბავშვი ჩვეულებრივ უნდა სუნთქავდეს ცხვირით (გამონაკლისია ის პერიოდი, როცა პატარა ავადაა). ამიტომ ყურადღებით უნდა დავაკვირდეთ, როგორ სუნთქავს ბავშვი ძილის დროს, თამაშისას, მოდუნებულ მდგომარეობაში. განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ძილის აპნოეს, როცა ბავშვი ძილისას აჩერებს სუნთქვას და შემდეგ აახლებს.
ნინა არუთინოვა ასევე განმარტავს, რომ ბრუქსიზმი – კბილების უნებლიე კრაჭუნი – ფართოდ გავრცელებული მოვლენაა ბავშვებში. წარსულში არსებობდა შეხედულება, თითქოს ეს მოვლენა პარაზიტულ ინფექციებთან იყო დაკავშირებული, თუმცა თანამედროვე სამეცნიერო კვლევებმა ეს მოსაზრება სრულად უარყო. დღევანდელი მონაცემებით, ბრუქსიზმი ყბა-სახის განვითარების ფუნქციურ თავისებურებებსა და ფსიქო-ემოციურ მდგომარეობასთანაა ასოცირებული.
ბრუქსიზმის ჩამოყალიბებას ხშირად ხელს უწყობს რიგი ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენს ბავშვის ნერვულ-სომატურ რეაქციებზე:
- ოჯახური ან სოციალური სტრესი, რომელიც ზრდის კუნთოვან დაძაბულობას და ამცირებს ძილის ხარისხს;
- ემოციური დატვირთვა და შფოთვა, განსაკუთრებით სკოლამდელ ასაკსა და სკოლის დაწყების პერიოდში;
- ორგანიზმის სწრაფი ზრდისა და განვითარების ფაზები, რაც ზოგჯერ წარმოქმნის ადაპტაციურ, დროებით კუნთოვან ჰიპერაქტივობას.
კლინიკურ პრაქტიკაში ბრუქსიზმი ნორმალურ ფიზიოლოგიურ მოვლენად ითვლება კბილების ცვლის პერიოდში, როდესაც სარძევე კბილები ეტაპობრივად იცვლება მუდმივით. ამ პერიოდში ყბებისა და კბილების ურთიერთმიმართება დინამიკურად იცვლება, რაც შესაძლოა კრაჭუნით გამოვლინდეს და, როგორც წესი, მკურნალობას არ საჭიროებს, თუ თანმხლებ სიმპტომებს არ იწვევს.
როდის უნდა მივიყვანოთ ბავშვი ორთოდონტთან?
ორთოდონტი ნინა არუთინოვას რეკომენდაციით, პირველი ორთოდონტიული კონსულტაცია მიზანშეწონილია ჩატარდეს დაახლოებით 6 წლის ასაკში, მაშინ, როცა იწყება პირველი მუდმივი კბილის ამოჭრა. ეს ეტაპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან სწორედ ამ დროს ხდება ყბების ზრდის აქტიური ფაზა და მუდმივი კბილების სწორი წყობის ჩამოყალიბება.
ორთოდონტიული შეფასების პროცესში ექიმი ატარებს მრავალპროფილურ კლინიკურ გამოკვლევას, რომლის მიზანია ყბა–სახის სისტემის ანატომიური, ფუნქციური და ესთეტიკური მდგომარეობის დეტალური ანალიზი. ამ შეფასების ფარგლებში ექიმი აკვირდება:
- პირის ღრუსა და კბილების განლაგებას – კბილთა რიგის ფორმას, დახრის კუთხეებს, თანხვედრასა და სივრცით თანაფარდობებს;
- სახის სიმეტრიასა და პროფილს – ყბების ურთიერთმდებარეობასა და ძვალ–კუნთოვან ბალანსს;
- სუნთქვის სტილსა და ენის პოზიციას – ცხვირითა და პირით სუნთქვის ტიპს, ენის ფუნქციურ მდგომარეობას.
დროული შეფასება და მონიტორინგი საშუალებას იძლევა, შესაძლო ანომალიები დაფიქსირდეს ადრეულ ეტაპზე, როცა მათი კორექცია გაცილებით მარტივია.
როგორ გამოვავლინოთ არასწორი თანკბილვა?
მიუხედავად იმისა, რომ საბოლოო დიაგნოზის დასმა მხოლოდ კვალიფიციური ორთოდონტის კომპეტენციაა, მშობლებსაც შეუძლიათ შეამჩნიონ გარკვეული საყურადღებო ნიშნები, რომელთა შორისაა:
- სუნთქვის დარღვევები – ცხვირით სუნთქვის დაქვეითება და მისი ჩანაცვლება პირით სუნთქვით;
- ძილის პრობლემები – ხვრინვა, რაც შესაძლოა უკავშირდებოდეს სასუნთქი გზების ნაწილობრივ ობსტრუქციას;
- მეტყველების დარღვევები – დიქციისა და გამოთქმის პრობლემებს;
- სახის ცენტრალური ხაზისა და კბილთა ცენტრალური ხაზის შეუსაბამობა.
ამ ნიშნების დაფიქსირების შემთხვევაში მიზანშეწონილია დროული კონსულტაცია ექიმთან, რათა პრობლემა არ გამწვავდეს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი ადრეული ვიზიტი და დიაგნოსტიკა?
თანკბილვის პათოლოგიების კორექცია გაცილებით ეფექტურია ბავშვთა ასაკში, როდესაც ყბა-სახის სტრუქტურა ჯერ კიდევ აქტიურად იზრდება და მისი მოდელირება უფრო მარტივად არის შესაძლებელი. მიუხედავად ამისა, თანამედროვე ორთოდონტიული ტექნოლოგიები ზრდასრულ პაციენტებსაც რთულ შემთხვევებში სრულფასოვანი და პროგნოზირებადი შედეგის მიღების საშუალებას აძლევს.
აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია პრობლემის დროული აღმოჩენა და მკურნალობის დაწყება გამოცდილ ორთოდონტთან, რათა თავიდან აიცილოთ უფრო სერიოზული ჩარევებისა და ხანგრძლივი თერაპიის საჭიროება.
